مانومتر و بارومتر فشار هوا؛ هرکدام چه کاربردی دارند و چه فرقی می‌کنند؟ در دنیای ابزارهای اندازه‌گیری فشار، دو دستگاه نام آشنا بیشتر از بقیه شنیده می‌شوند: مانومتر و بارومتر.

بسیاری از افراد این قطعات کمپرسور را مشابه می‌دانند یا حتی تصور می‌کنند هر دو یک کارایی دارند.

اما در واقعیت، تفاوت مانومتر و بارومتر فشار هوا بسیار مهم‌تر و بنیادی‌تر از چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد.

هر کدام از این ابزارها برای نوع خاصی از فشار طراحی شده‌اند و در محیط‌های متفاوتی به کار می‌روند.

در این مطلب سعی می‌کنیم با زبانی ساده، کامل و کاربردی به بررسی تفاوت‌های این دو ابزار، نحوه عملکردشان، انواع مدل‌ها و کاربردهای آن‌ها در صنعت و زندگی روزمره بپردازیم.

اگر شما هم می‌خواهید بدانید دقیقاً مانومتر چیست؟ بارومتر چیست؟ و تفاوت مانومتر و بارومتر فشار هوا در چیست، تا انتها همراه باشید.

مانومتر چیست؟

باید بگوییم مانومتر (Manometer) ابزاری است که برای اندازه‌گیری فشار گازها و مایعات استفاده می‌شود.

این دستگاه فشار را نسبت به فشار اتمسفر اندازه‌گیری می‌کند و معمولاً در محیط‌های صنعتی، آزمایشگاهی و حتی خانه‌­ها کاربرد دارد.

مانومترها می‌توانند فشار مثبت، منفی و اختلاف فشار بین دو نقطه را اندازه‌گیری کنند.

به همین دلیل در سیستم‌های لوله‌کشی، کمپرسورها، تجهیزات آزمایشگاهی، سیستم تهویه و حتی دستگاه‌های پزشکی استفاده می‌شوند.

نحوه کار مانومتر

در مانومترهای ساده، یک مایع مانند جیوه یا آب داخل یک لوله U شکل قرار می‌گیرد.

اختلاف ارتفاع سطح مایع در دو بازوی لوله، میزان فشار را نشان می‌دهد.

نوع مدرن مانومترها دیجیتالی هستند و با سنسورهای الکترونیکی فشار را محاسبه می‌کنند.

کاربردهای مانومتر

• اندازه‌گیری فشار گاز شهری.
• تست نشتی در لوله‌کشی‌ها.
• تعیین فشار کپسول‌های گاز.
• اندازه‌گیری فشار کمپرسور.
• بررسی فشار مخازن مختلف.
• استفاده در دستگاه‌های پزشکی مثل فشارسنج‌های دستی و بیمارستانی.

مانومتر یک دستگاه چند منظوره است و برای اندازه‌گیری فشار در محیط‌های بسته طراحی شده است.

بارومتر چیست؟

دستگاهی است که برای اندازه‌گیری فشار هوا یا همان فشار اتمسفر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بارومتر برخلاف مانومتر، برای اندازه‌گیری فشار سیالات داخل مخزن یا لوله طراحی نشده و تنها فشار محیط اطراف را نمایش می‌دهد.

همچنین بارومتر اولین بار توسط «توریچلی» ساخته شد و همین موضوع به کشف فشار هوا کمک کرد.

امروزه مدل‌های مدرن‌تر با قابلیت ثبت تغییرات فشار و پیش‌بینی هواشناسی نیز تولید می‌شوند.

نحوه کار بارومتر

بارومترهای قدیمی معمولاً جیوه‌ای هستند.

درون آن‌ها یک ستون جیوه وجود دارد که بر اساس تغییرات فشار هوا بالا یا پایین می‌رود.

اما مدل‌های جدیدتر دیجیتالی و آنروئید هستند که از دیافراگم حساس به تغییرات فشار استفاده می‌کنند.

کاربردهای بارومتر

• پیش‌بینی وضعیت آب‌وهوا.
• ثبت و تحلیل تغییرات جوی.
• استفاده در هواشناسی.
• اندازه‌گیری ارتفاع (ارتفاع‌سنج‌های هواپیما از بارومتر استفاده می‌کنند).
• کاربرد در کوهنوردی و GPS.
• تحقیقات علمی.

بارومتر تنها فشار هوای آزاد را اندازه‌گیری می‌کند، نه فشار گازها داخل یک مخزن.

مانومتر و بارومتر فشار هوا چه فرقی دارند؟

در این بخش به تفاوت مانومتر و بارومتر فشار هوا می‌پردازیم.

این تفاوت‌ها هم در نحوه عملکرد و هم در کاربردها کاملاً مشخص هستند.

نوع فشار قابل اندازه‌گیری

مانومتر: فشار گازها یا مایعات داخل یک سیستم بسته مانند مخزن، لوله یا کمپرسور را اندازه‌گیری می‌کند.

بارومتر: تنها فشار هوا و فشار اتمسفر را اندازه‌گیری می‌کند.

کاربرد اصلی

مانومتر: صنعت، پزشکی، آزمایشگاه‌ها، تجهیزات فنی.

بارومتر: هواشناسی، ارتفاع‌سنجی، مطالعات جوی.

محل اندازه‌گیری فشار

مانومتر: در محیط‌های بسته.

بارومتر: در محیط باز و آزاد.

واحد اندازه‌گیری

معمولاً هر دو دستگاه از واحدهای مشابهی استفاده می‌کنند، اما کاربردشان متفاوت است.

• میلی‌متر جیوه (mmHg).
• پاسکال (Pa).
• بار (bar).
• psi.

با این حال، بارومتر بیشتر در حوزه هواشناسی رایج است.

ساختار دستگاه

مانومتر: اغلب می‌تواند U شکل، عقربه‌ای یا دیجیتال باشد.

بارومتر: معمولاً جیوه‌ای، آنروئید یا دیجیتال است.

نوع فشار قابل تشخیص

مانومتر: فشار گیج، مطلق و اختلاف فشار.

بارومتر: فشار مطلق (فشار واقعی جو).

دقت و حساسیت

بارومتر به دلیل کاربرد در هواشناسی باید بسیار حساس باشد، اما مانومتر بسته به نوع مصرف دقت‌های متفاوتی دارد.

مانومتر برای اندازه‌گیری فشار هوا مناسب است یا بارومتر؟

بسیاری از افراد هنگام کار با دستگاه‌های گازی مانند کمپرسور یا سیستم پکیج تصور می‌کنند بارومتر برای این کار مناسب است.

اما این تصور اشتباه است.

اگر قصد دارید فشار داخل سیلندر، مخزن، پکیج یا لوله را اندازه‌گیری کنید، تنها ابزار درست، مانومتر است.

بارومتر فقط می‌تواند فشار هوای محیط را نشان دهد و کاربرد صنعتی ندارد.

آیا بارومتر می‌تواند مانند مانومتر فشار گاز را اندازه بگیرد؟

خیر، بارومتر به دلیل طراحی خاص خود امکان اتصال به سیستم‌های تحت فشار را ندارد و فشار گاز یا مایع را در محیط بسته اندازه‌گیری نمی‌کند.

انواع مانومتر و تفاوت عملکرد آن‌ها با بارومتر

برای درک بهتر تفاوت مانومتر و بارومتر فشار هوا، باید انواع مانومتر را نیز بشناسیم.

مانومتر U شکل: ساده‌ترین نوع که با اختلاف ارتفاع مایع فشار را نشان می‌دهد.

دیجیتال: حساسیت بالا، نمایش دقیق و مناسب برای صنعت.

مانومتر اختلاف فشار: برای سیستم‌هایی که نیاز به اندازه‌گیری اختلاف فشار بین دو نقطه دارند.

عقربه‌ای: در کپسول‌های گاز و کمپرسورها رایج است.

این مدل‌ها هیچ‌کدام کاربردی مشابه بارومتر ندارند؛ چون بارومتر تنها برای فشار هوا و جو استفاده می‌شود.

انواع بارومتر

بارومتر جیوه‌ای: نسخه اولیه که از ستون جیوه استفاده می‌کند.

آنروئید: بدون مایع است و از یک جعبه فلزی حساس استفاده می‌کند.

بارومتر دیجیتال: دستگاه‌های کوچک و مدرن مناسب کوهنوردی و هواشناسی.

مقایسه مانومتر و بارومتر

نتیجه‌گیری

تفاوت مانومتر و بارومتر فشار هوا فقط یک موضوع تکنیکی ساده نیست؛ بلکه اساس عملکرد این دو دستگاه به طور کامل با هم متفاوت است.

مانومتر برای اندازه‌گیری فشار گاز یا مایعات در یک سیستم بسته استفاده می‌شود، در حالی که بارومتر تنها فشار اتمسفر را اندازه‌گیری می‌کند و بیشتر در هواشناسی کاربرد دارد.

اگر نیاز به اندازه‌گیری فشار در پکیج، کمپرسور، مخزن یا سیستم گاز دارید، مانومتر بهترین انتخاب است.

اما اگر می‌خواهید تغییرات فشار هوا یا وضعیت آب‌وهوا را بررسی کنید، باید سراغ بارومتر بروید.